Αφορμή για αυτό το κείμενο υπήρξε το ακόλουθο Tweet και οι αντιδράσεις που προκάλεσε.
Πολιτικός Κυνισμός: Συμφέροντα Κομμάτων, Ψηφοφόρων και Κοινωνικών Υποομάδων
Ο πολιτικός κυνισμός είναι ένα φαινόμενο που χαρακτηρίζει τις σύγχρονες δημοκρατικές κοινωνίες, όπου πολίτες και κοινωνικές ομάδες τείνουν να είναι ιδιαίτερα δύσπιστοι απέναντι στα κίνητρα και τις πράξεις των πολιτικών κομμάτων και των κυβερνήσεων. Συχνά συνδέεται με την αίσθηση ότι τα πολιτικά πρόσωπα και οι θεσμοί ενδιαφέρονται κυρίως για την προώθηση προσωπικών ή κομματικών συμφερόντων, παρά για το γενικό καλό. Αυτό το φαινόμενο δεν περιορίζεται μόνο στη σχέση μεταξύ των πολιτών και των κομμάτων, αλλά εκτείνεται και στη δυναμική που αναπτύσσεται ανάμεσα στις κοινωνικές υποομάδες, που αποτελούν το ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.
Ο ρόλος των κομμάτων στον πολιτικό κυνισμό
Τα πολιτικά κόμματα διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση του πολιτικού κυνισμού. Συχνά θεωρούνται ως φορείς που επιδιώκουν την εξουσία, προσπαθώντας να εξυπηρετήσουν τα δικά τους συμφέροντα, είτε αυτά είναι οικονομικά, είτε ιδεολογικά, είτε απλώς η επιβίωσή τους στον πολιτικό στίβο. Η τάση των κομμάτων να υιοθετούν ασαφή ή ευμετάβλητα προγράμματα, να αλλάζουν απόψεις ή να κάνουν συμβιβασμούς, ώστε να εξασφαλίσουν ψήφους, ενισχύει την αντίληψη ότι οι πολιτικοί εκπρόσωποι δεν έχουν σαφή ιδεολογικό προσανατολισμό και ότι διαπραγματεύονται αξίες και πολιτικές με μοναδικό στόχο την επιβίωσή τους στην εξουσία. Και όποιος δεν το αντιλαμβάνεται αυτό στην καλύτερη περίπτωση μπορεί να χαρακτηριστεί ως ρομαντικός, αν και για το σύστημα είναι απλά ένας χρήσιμος (και βάλτε συμπληρωματικά όποιο επίθετο θέλετε).
Επιπλέον, τα πολιτικά κόμματα συχνά καλλιεργούν την εικόνα ότι ανταγωνίζονται για την εξυπηρέτηση των συμφερόντων συγκεκριμένων κοινωνικών υποομάδων. Αυτές οι ομάδες μπορεί να είναι κοινωνικές, επαγγελματικές, θρησκευτικές, αθλητικές ή ακόμα και γεωγραφικές, γεγονός που οδηγεί σε πολιτικές συμμαχίες με βάση το από κοινού συμφέρον των συνδιαλλαζόμενων μερών και όχι τη συνολική προώθηση του κοινωνικού καλού. Κάπως έτσι οι κυνικοί ψηφοφόροι αντιλαμβάνονται ότι τα κόμματα είναι πρόθυμα να κάνουν παραχωρήσεις σε ομάδες που τους εξασφαλίζουν εκλογική στήριξη, χωρίς απαραίτητα να ενδιαφέρονται για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη και ευημερία της χώρας. Γι’ αυτό και είναι χαρακτηριστικό στην χώρα μας ότι διαχρονικά πολλοί προσπαθούν να βολευτούν με μία θέση στο δημόσιο στηρίζοντας συγκεκριμένα πολιτικά κόμματα.
Οι ψηφοφόροι και η δυναμική του συμφέροντος
Από την πλευρά των ψηφοφόρων, ο πολιτικός κυνισμός ενισχύεται από την πεποίθηση ότι οι εκλογές δεν φέρνουν ουσιαστική αλλαγή και ότι η συμμετοχή τους στις εκλογικές διαδικασίες είναι συχνά ανούσια. Πολλοί πολίτες πιστεύουν ότι, ανεξάρτητα από το ποιο κόμμα θα κερδίσει, τα συμφέροντα μιας μικρής ελίτ ή συγκεκριμένων ισχυρών κοινωνικών ομάδων θα εξακολουθούν να κυριαρχούν. Αυτή η αίσθηση αδυναμίας και η απογοήτευση, για την αδυναμία των θεσμών να ανταποκριθούν στις ανάγκες της πλειονότητας, ενισχύουν τον κυνισμό και την αποστασιοποίηση από την πολιτική.
Ταυτόχρονα, η τάση των ψηφοφόρων να επιλέγουν κόμματα που υποστηρίζουν τις δικές τους, συχνά στενά εννοούμενες, ανάγκες ή συμφέροντα, αποδυναμώνει την εικονική πραγματικότητα του κοινωνικού ιστού. Οι ψηφοφόροι συχνά καταλήγουν να βλέπουν την πολιτική διαδικασία ως ένα παιχνίδι όπου ανταγωνίζονται για το ποια κοινωνική ομάδα θα εξασφαλίσει τα περισσότερα οφέλη. Διαφόρων ειδών υποομάδες διεκδικούν και πιέζουν για να πετύχουν στρατηγικές νίκες. Όσοι δεν διεκδικούν και δεν έχουν μέτρα πίεσης – δεν λαμβάνουν! Δεδομένου ότι η πίτα των πλουτοπαραγωγικών πηγών συνήθως είναι περιορισμένη, καλώς ή κακώς οφέλη δεν μπορεί να υπάρχουν για όλους σε ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον πεπερασμένων δυνατοτήτων.
Κοινωνικές υποομάδες και συμφέροντα
Οι κοινωνικές υποομάδες παίζουν επίσης σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση του πολιτικού κυνισμού. Στις σύγχρονες κοινωνίες, οι υποομάδες αυτές μπορεί να είναι επαγγελματικές ενώσεις, οικονομικές τάξεις, εθνοτικές, θρησκευτικές, αθλητικές ή πολιτισμικές κοινότητες. Κάθε μια από αυτές τις ομάδες έχει τις δικές της επιθυμίες και ανάγκες, και συχνά αναπτύσσει μια στενή σχέση με πολιτικά κόμματα που υπόσχονται να εξυπηρετήσουν τα συμφέροντά τους. Όταν οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι τα κόμματα προσπαθούν να εξισορροπήσουν αυτά τα συμφέροντα, κάνοντας συμβιβασμούς ή παραχωρήσεις σε συγκεκριμένες ομάδες, η αίσθηση ότι το πολιτικό σύστημα λειτουργεί υπέρ ορισμένων εις βάρος του συνόλου γίνεται πιο έντονη.
Αυτή η κατάσταση οδηγεί συχνά σε μια κοινωνία όπου οι διάφορες υποομάδες βλέπουν το πολιτικό σύστημα ως ένα πεδίο ανταγωνισμού, παρά συνεργασίας. Αντί να επιδιώκουν την ενότητα και την προώθηση του «κοινού καλού», οι ομάδες αυτές, συχνά προβάλλουν τα δικά τους συμφέροντα, με αποτέλεσμα η κοινωνία να γίνεται πιο πολωμένη και διχασμένη. Η ενίσχυση του κυνισμού έγκειται στην αντίληψη ότι η πολιτική δεν είναι ένας χώρος όπου η δημοκρατία εξυπηρετεί το σύνολο, αλλά ένα παιχνίδι εξουσίας ανάμεσα σε αντιτιθέμενες ομάδες. Μπορεί να είναι ηθικά άσχημο αυτό που συμβαίνει αλλά it is what it is!
Η κυκλική φύση του πολιτικού κυνισμού
Ο πολιτικός κυνισμός τείνει να ανατροφοδοτείται από τη συνεχή αλληλεπίδραση κομμάτων, ψηφοφόρων και κοινωνικών ομάδων. Όσο οι πολίτες αντιλαμβάνονται ότι τα κόμματα ενεργούν με βάση το συμφέρον και όχι τις αξίες, τόσο λιγότερο εμπιστεύονται την πολιτική διαδικασία. Η έλλειψη εμπιστοσύνης οδηγεί σε χαμηλότερη συμμετοχή στις δημοκρατικές διαδικασίες και στην ενίσχυση των πολιτικών ακραίων θέσεων. Τα κόμματα, με τη σειρά τους, αντιδρούν σε αυτήν την αποξένωση προσπαθώντας να προσεγγίσουν συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η πολιτική είναι ένα παιχνίδι συμφερόντων.
Συμπερασματικά, ο πολιτικός κυνισμός είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης κομματικών συμφερόντων, κοινωνικών υποομάδων και ψηφοφόρων. Η συνεχής έλλειψη εμπιστοσύνης και η αίσθηση ότι η πολιτική εξυπηρετεί στενά συμφέροντα σε βάρος του «γενικού καλού» (έννοια από την φύση της προβληματική) είναι εδώ και χρόνια κοινή παραδοχή. Μπορούμε να το αποδεχθούμε ή απλά να κρύψουμε το κεφάλι στην άμμο και να φαντασιωνόμαστε έναν δίκαιο κόσμο με αξιοκρατία, ηθικά άμεμπτα κόμματα και πολίτες, πλούτο για όλους και παγκόσμια ειρήνη.
Κυνισμός και Αθλητισμός, η υπόθεση ΣΕΦ
Μετά από αυτή την μακροσκελή, αλλά και απαραίτητη εισαγωγή, έχουμε τα εξής. Ο Παναθηναϊκός, με πρωτοστάτη τον πρόεδρο του και την δύναμη των ΜΜΕ που διαθέτει, πέτυχε μια στρατηγική νίκη με την απόκτηση του ΟΑΚΑ. Η οικονομική δυναμική του αναμένεται να οδηγήσει τον ΠΑΟ σε επίπεδα που ο Ολυμπιακός δεν θα μπορέσει να τον ανταγωνιστεί πολύ σύντομα. Και παρακαλώ κρατήστε το αυτό και ας το συζητήσουμε και πάλι του χρόνου τέτοια εποχή. Ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η παραχώρηση του ΟΑΚΑ δημιουργεί συνθήκες αθέμιτου ανταγωνισμού ήταν μια κίνηση που έπρεπε να γίνει, καθώς το χρεοκοπημένο ελληνικό κράτος δεν μπορεί να συντηρεί αυτά τα κτήρια και δεν έχει σημαντικά έσοδα από αυτά. Καλώς λοιπόν έγινε, γιατί αυτό επιτάσσει το «γενικό καλό». Ταυτόχρονα όμως έχει και συνέπειες για τις ανταγωνίστριες εταιρείες, καθώς η μία (ΠΑΟ) θα έχει έσοδα δεκάδων εκατομμυρίων και θα γίνει λογικά επικερδής και η άλλη (Ολυμπιακός) θα συνεχίσει να έχει ζημίες και, στο πλαίσιο την αντιπαράθεσης των δύο μεγάλων και, φθορά στην εικόνα και στο Brand της.
Βέβαια θα υπάρξουν και αυτοί που θα απαιτούν οι ιδιοκτήτες της να «βρουν την λύση», κοινώς να συνεχίσουν να πετάνε χρήμα σε μια μαύρη τρύπα. Αυτοί που θα λένε γιατί να στηρίζουμε τους γόνους που έχουν όλα τους τα προβλήματα λυμένα και άλλα τέτοια χαριτωμένα. Στην ουσία στηρίζουμε την ομάδα μας, που υποτίθεται ότι την αγαπάμε και έχουμε ίδιο συμφέρον ως αθλητική υποομάδα να παραμείνει υγιής και ανταγωνιστική. Γιατί ωραία τα ρομαντικά αφηγήματα περί μη συσχέτισης της ψήφου με τις ομάδες, αλλά στην πραγματικότητα γίνεται ΑΚΡΙΒΩΣ ΑΥΤΟ για μια σειρά από άλλα ιδιοτελή ζητήματα. Αποφασίστε λοιπόν, είστε ηθικοί όταν π.χ. ζητάτε από τον κάθε πολιτικάντη να σας διορίσει και δεν είστε όταν ζητάτε να μην αδικήσει την ομάδα σας; Και μην πείτε μας εγώ δεν είμαι έτσι γιατί στο βάθος της συνείδησης σας ξέρετε ότι ψηφίζετε ό,τι ψηφίζετε όχι για το “γενικό καλό” αλλά για το δικό σας.
Επιστρέφω στο ζήτημα Long Story Short – αν οι Αγγελόπουλοι δεν μπορούν να βάζουν 15-20 εκατομμύρια από την τσέπη τους κάθε χρόνο για το μεγαλείο του Ολυμπιακού – νομοτελειακά, όλη αυτή η πίεση ίσως και να εξωθήσει και την διοίκηση του στην πόρτα της εξόδου. Και για όποιον νομίζει ότι κάνουν ουρά οι επενδυτές για να αγοράσουν τον Ολυμπιακό, να ρίξουν μια ματιά στον ποδοσφαιρικό ΠΑΟ και το κατάντημά του. Οι υποστηρικτές λοιπόν του Ολυμπιακού έχουν κάθε λόγο να ζητούν ίση μεταχείριση από την εκάστοτε κυβέρνηση και ως μεγάλη κοινωνική υπο-ομάδα – οφείλουν να πιέσουν προς αυτή την κατεύθυνση. Όχι με συλλαλητήρια, απειλές και κατάρες αλλά στα πλαίσια των δημοκρατικών μας διαδικασιών, με το μόνο “νόμισμα” που καταλαβαίνει το πολιτικό σύστημα, την «απειλή» απόσυρσης της υποστήριξης.
Με το ίδιο ακριβώς νόμισμα πληρώθηκε και το #ΜεχριΤέλους και έφερε τα γνωστά αποτελέσματα, καθώς η απόσυρση της στήριξης από τον Ολυμπιακό (το Νο1 Αθλητικό μέγεθος στην χώρα) σε ένα σύστημα (από την δημιουργία του διπολικό) έφερε την κατάρρευση του Γ. Βασιλακόπουλου και την 3ετία του παρκαρίσματος του μεγάλου μας αντιπάλου. Ο Δ. Γιαννακόπουλος, ως έξυπνος επιχειρηματίας, δεν είχε λόγο να πετάει χρήματα για να ανταγωνίζεται το Περιστέρι και τον Προμηθέα και λογικά και κυνικά πήγε με έσοδα / έξοδα. Και κάπως έτσι ο Ολυμπιακός επανήλθε με τίτλους και σπουδαίες ομάδες στο προσκήνιο. Όσοι δεν το καταλαβαίνουν αυτό απλά ζουν στο bubble τους και είναι έρμαια της ζοφερής πραγματικότητας. Ο κυνισμός κινεί τον κόσμο και ο ρομαντισμός γράφει αφηγήματα ο καθένας διαλέγει τον δρόμο του και ζει με τις συνέπειες. Εγώ προφανώς προτιμώ τον πρώτο με ότι αυτό συνεπάγεται.
Στο RPG είμαστε ένας εναλλακτικός χώρος ανταλλαγής απόψεων για τον μπασκετικό Ολυμπιακό και δεν έχουμε κοινή γραμμή και προφανώς έχουμε πολλές φορές αντίθετες απόψεις. Το αρχικό tweet (δικό μου δημιούργημα) έγινε viral και προκάλεσε συζητήσεις στο μέσο, αλλά πρωτίστως έφερε σε δύσκολη θέση κάποιους από τους σύγαυρους της σελίδας (το οποίο και δεν το ήθελα) οπότε και το ανασκευάσαμε.
Ήθελα με αυτό το κείμενο να εξηγήσω το σκεπτικό του για όποιον τυχόν ενδιαφέρεται. So put the blame on me.
