ACB: Το πρωτάθλημα που προστατεύει την παραγωγή παικτών και όχι το διαβατήριο

Αν κάποιος κοιτάξει σήμερα το ρόστερ της Baskonia, μπορεί εύκολα να οδηγηθεί σε ένα παράδοξο συμπέρασμα. Μία από τις ιστορικότερες ομάδες της Ισπανίας αγωνίζεται στην κορυφαία εθνική κατηγορία χωρίς ούτε έναν παίκτη που η ίδια η ACB καταγράφει ως Ισπανό.

Και όμως, το ρόστερ της είναι απολύτως συμβατό με τους κανονισμούς της Liga Endesa.

Δεν υπάρχει κάποια ειδική εξαίρεση για ομάδα της EuroLeague και δεν πρόκειται απλώς για έναν σύλλογο που ανακάλυψε τρόπο να παρακάμψει τους περιορισμούς των ξένων. Το πραγματικό ζήτημα είναι πολύ πιο ενδιαφέρον:
η ACB δεν έχει σχεδιάσει το σύστημά της για να προστατεύει πρωτίστως το ισπανικό διαβατήριο. Το έχει σχεδιάσει ώστε να προστατεύει την παραγωγή και την εκπαίδευση παικτών μέσα στο ισπανικό μπασκετικό σύστημα.

Και αυτή η διαφορά αλλάζει σχεδόν τα πάντα.

Ο βασικός όρος που πρέπει να καταλάβουμε είναι ο Jugador de Formación Local — JFL.

Η λογική του συστήματος είναι ότι ένας παίκτης αποκτά την ιδιότητα του locally formed όχι λόγω εθνικότητας, αλλά επειδή έχει περάσει κρίσιμο μέρος της μπασκετικής του εκπαίδευσης σε ισπανικούς συλλόγους και διοργανώσεις.

Αυτό σημαίνει ότι ένας Λιθουανός, ένας Σλοβένος, ένας Λετονός ή ένας Αφρικανός μπορεί να θεωρείται JFL εφόσον πληροί τα απαιτούμενα κριτήρια εκπαίδευσης.

Η σημερινή Baskonia κάνει αυτή τη φιλοσοφία απολύτως ορατή. Στην καταγραφή του ενεργού ρόστερ της ACB δεν εμφανίζεται κανένας παίκτης με χώρα την Ισπανία. Παρ’ όλα αυτά, διαθέτει τους απαιτούμενους locally formed παίκτες.

Αν ο στόχος του κανονισμού ήταν απλώς να αναγκάζει κάθε ομάδα να χρησιμοποιεί Ισπανούς, η Baskonia θα αποτελούσε αποτυχία του συστήματος. Αν όμως ο στόχος είναι να εξασφαλίζει ότι η επαγγελματική λίγκα διατηρεί σύνδεση με την παραγωγή και ανάπτυξη παικτών, τότε η εικόνα ερμηνεύεται εντελώς διαφορετικά.

Το καθεστώς Cotonou συχνά περιγράφεται πρόχειρα ως ένας τρόπος με τον οποίο οι ξένοι «ισπανοποιούνται». Δεν είναι ακριβώς έτσι.

Το καθεστώς προκύπτει από διεθνείς συμφωνίες και αφορά τη μεταχείριση εργαζομένων συγκεκριμένων χωρών. Στο μπασκετικό πλαίσιο αυτό σημαίνει ότι ορισμένοι παίκτες δεν αντιμετωπίζονται όπως οι κλασικοί εξωκοινοτικοί. Αυτό όμως δεν τους μετατρέπει ούτε σε Ισπανούς ούτε αυτομάτως σε locally formed.

Η ACB έχει επομένως πολλαπλά επίπεδα κατηγοριοποίησης και όχι ένα απλό δίπολο «Ισπανός ή ξένος». Το Cotonou διευρύνει την αγορά εργασίας. Το JFL ανταμείβει την εκπαίδευση στο ισπανικό σύστημα. Η εθνικότητα αποτελεί ξεχωριστή μεταβλητή.

Η Baskonia είναι το πιο ακραίο παράδειγμα, αλλά δεν αποτελεί μεμονωμένη περίπτωση. Η απογραφή των ενεργών ρόστερ των 18 ομάδων της Liga Endesa δείχνει ότι το μοντέλο χρησιμοποιείται συστηματικά σε ολόκληρη τη λίγκα.

Αυτό δείχνει ότι ο όρος «παίκτης εγχώριας εκπαίδευσης» δεν αποτελεί τυπική διοικητική λεπτομέρεια. Έχει μετατραπεί σε πραγματικό και σημαντικό κομμάτι της κατασκευής των ρόστερ.

Το ίδιο μοτίβο εμφανίζεται και σε άλλους συλλόγους. Η Bilbao έχει περιορισμένο αριθμό Ισπανών, αλλά περισσότερους JFL επειδή ξένοι παίκτες που αναπτύχθηκαν στο ισπανικό σύστημα προσμετρώνται στην κατηγορία. Η Murcia παρουσιάζει αντίστοιχη εικόνα. Η Unicaja διαθέτει περισσότερους JFL από όσους Ισπανούς έχει στο ρόστερ της, ενώ κάτι αντίστοιχο εμφανίζεται και στην Barcelona.

Άρα δεν έχουμε μπροστά μας ένα «παραθυράκι» που εκμεταλλεύεται ένας μόνο σύλλογος. Έχουμε ένα δομικό χαρακτηριστικό της Liga Endesa.

Αν η Baskonia δείχνει πόσο διεθνές μπορεί να γίνει το μοντέλο, η Joventut Badalona δείχνει την άλλη πλευρά του. Η Joventut διαθέτει μεγάλο αριθμό JFL και παραμένει ένας από τους πλέον χαρακτηριστικούς οργανισμούς ανάπτυξης παικτών στην Ευρώπη.

Στο ίδιο σύστημα μπορούν να βρίσκονται τόσο Ισπανοί όσο και ξένοι που πέρασαν κρίσιμα χρόνια ανάπτυξης στις ακαδημίες της χώρας. Αυτό αποκαλύπτει κάτι σημαντικό: η ACB δεν προσπαθεί να μετατρέψει κάθε ομάδα στο ίδιο μοντέλο.

Η Baskonia μπορεί να λειτουργεί εξαιρετικά διεθνοποιημένα. Η Joventut μπορεί να βασίζεται πολύ περισσότερο στην παραγωγή της. Η Real Madrid, η Valencia και άλλοι οργανισμοί μπορούν να ακολουθούν διαφορετικό συνδυασμό scouting, ακαδημιών και πρώτης ομάδας.

Το κοινό σημείο δεν είναι η εθνικότητα των παικτών. Είναι ότι η εκπαίδευση μέσα στο ισπανικό σύστημα αποκτά πραγματική αξία για το επαγγελματικό ρόστερ.

Ο Ziga Samar αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση. Είναι Σλοβένος, όμως πέρασε σημαντικό κομμάτι της ανάπτυξής του σε ισπανικά προγράμματα και απέκτησε την ιδιότητα jugador de formación.

Από τη σκοπιά της ACB, λοιπόν, δεν είναι απλώς ένας ξένος παίκτης. Είναι ένας παίκτης που πέρασε από την ισπανική αναπτυξιακή διαδικασία.

Αυτή η διάκριση δημιουργεί ισχυρό κίνητρο για τους συλλόγους. Αν ένας οργανισμός εντοπίσει έναν ταλαντούχο παίκτη στα 15 ή στα 16, τον αναπτύξει σωστά και εκείνος φτάσει σε επαγγελματικό επίπεδο, δεν αποκτά μόνο έναν καλό μπασκετμπολίστα. Αποκτά και έναν παίκτη με ιδιαίτερα χρήσιμο roster status.

Αυτό είναι ίσως ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα του ισπανικού συστήματος. Σε ένα απλό quota εθνικότητας, μια ομάδα αποκτά πλεονέκτημα κυρίως αγοράζοντας καλούς παίκτες της απαιτούμενης εθνικότητας.

Στην ACB μπορεί να δημιουργήσει αυτό το πλεονέκτημα. Ο σύλλογος έχει κίνητρο να εντοπίσει ταλέντο νωρίς, να επενδύσει στην ατομική του ανάπτυξη, να διαθέτει υψηλού επιπέδου ακαδημία, να δημιουργήσει σαφή διαδρομή προς το επαγγελματικό μπάσκετ και τελικά να παράγει JFL παίκτες που έχουν αυξημένη αξία για το επαγγελματικό ρόστερ.

Η ακαδημία επομένως δεν λειτουργεί μόνο ως κοινωνική ή αναπτυξιακή υποχρέωση. Γίνεται ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.

Εδώ βρίσκεται το πιο ενδιαφέρον στοιχείο. Θα μπορούσε κάποιος να υποθέσει ότι, αν οι ομάδες δεν είναι υποχρεωμένες να γεμίζουν τα ρόστερ τους με Ισπανούς, η παραγωγή γηγενών παικτών θα μειωνόταν δραματικά.

Δεν βλέπουμε κάτι τόσο απλό. Στην απογραφή των σημερινών ρόστερ εντοπίζονται 23 Ισπανοί παίκτες ηλικίας 22 ετών ή μικρότεροι που έχουν ήδη θέση σε ομάδες της ACB.

Δεν σημαίνει ότι όλοι θα εξελιχθούν σε παίκτες EuroLeague ή Εθνικής. Δείχνει όμως ότι το άνοιγμα της αγοράς σε ξένους, κοινοτικούς, Cotonou και ξένους JFL δεν έχει εξαφανίσει την παραγωγή νεαρών Ισπανών.

Ο Sergio de Larrea αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό πρόσφατο παράδειγμα. Σε ηλικία περίπου 20 ετών απέκτησε σημαντικό ρόλο στη Valencia και αναδείχθηκε καλύτερος νέος παίκτης της Liga Endesa.

Αυτό είναι σημαντικό όχι επειδή ένας μεμονωμένος παίκτης αποδεικνύει ότι ένα ολόκληρο σύστημα λειτουργεί, αλλά επειδή δείχνει ότι σε μια λίγκα γεμάτη ξένους, κοινοτικούς, Cotonou και ξένους JFL, ένας νεαρός Ισπανός μπορεί ακόμη να βρει πραγματικό χώρο και να φτάσει στο ανώτερο επίπεδο.

Δεν πρέπει όμως να αποδώσουμε όλη την επιτυχία στον κανονισμό JFL. Η Ισπανία διαθέτει κάτι πολύ μεγαλύτερο: ισχυρούς συλλόγους, ακαδημίες, εξειδικευμένους προπονητές, μικρές κατηγορίες υψηλού ανταγωνισμού, δεύτερες ομάδες, οργανωμένο scouting και αναγνωρίσιμη διαδρομή ανάπτυξης από τις μικρές ηλικίες προς το επαγγελματικό μπάσκετ.

Ο κανονισμός JFL δεν δημιουργεί από μόνος του τον επόμενο μεγάλο Ισπανό παίκτη. Αυτό που κάνει είναι να προσθέτει πραγματική αγωνιστική αξία στην παραγωγή ενός παίκτη.

Το ισπανικό μοντέλο δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως τέλειο. Η Baskonia με μηδέν Ισπανούς δείχνει και το βασικό του μειονέκτημα: μια ομάδα μπορεί να είναι πλήρως συμβατή με τους κανονισμούς χωρίς να συμβάλλει άμεσα, μέσω του επαγγελματικού της ρόστερ, στην παρουσία Ισπανών παικτών.

Υπάρχει επίσης ο κίνδυνος οι μεγαλύτεροι και πλουσιότεροι οργανισμοί να συγκεντρώνουν μεγάλο μέρος του κορυφαίου διεθνούς νεανικού ταλέντου. Το σύστημα λειτουργεί καλύτερα όταν το status αποτελεί αποτέλεσμα πραγματικής ανάπτυξης και όχι απλώς στόχο διοικητικής διαχείρισης.

Η διαφορά είναι σημαντική. Ο πρώτος αριθμός αφορά το ποιον μπορείς να προσλάβεις. Ο δεύτερος αφορά το ποιον έχεις εκπαιδεύσει. Και από αναπτυξιακή άποψη ο δεύτερος αριθμός είναι πολύ πιο ενδιαφέρων.

Η ACB έχει καταφέρει να διαχωρίσει δύο έννοιες που συχνά αντιμετωπίζονται ως ταυτόσημες: την προστασία της εθνικότητας και την προστασία της εγχώριας παραγωγής.

Δεν είναι το ίδιο πράγμα. Ένα πρωτάθλημα μπορεί να επιβάλλει μεγάλο αριθμό γηγενών παικτών χωρίς απαραίτητα να παράγει καλούς παίκτες. Μπορεί να δημιουργεί υποχρεωτικές θέσεις χωρίς να δημιουργεί πραγματικά λεπτά συμμετοχής.

Η ισπανική επιλογή είναι διαφορετική. Προσπαθεί να δημιουργήσει αξία γύρω από την εκπαίδευση του παίκτη.

Η ACB δεν είναι ένα πρωτάθλημα χωρίς περιορισμούς. Έχει επιλέξει όμως ένα διαφορετικό είδος περιορισμού.

Δεν έχει τοποθετήσει στο κέντρο του συστήματος το διαβατήριο. Έχει τοποθετήσει την εκπαίδευση.

Γι’ αυτό μία ομάδα όπως η Baskonia μπορεί να διαθέτει μηδέν Ισπανούς και ταυτόχρονα να πληροί κανονικά τις υποχρεώσεις locally formed παικτών. Γι’ αυτό ένας Σλοβένος μπορεί να θεωρείται προϊόν του ισπανικού συστήματος. Γι’ αυτό περισσότερο από το ένα τέταρτο των JFL της σημερινής ACB μπορεί να μην είναι Ισπανοί.

Και γι’ αυτό, παρά την τεράστια διεθνοποίηση των ρόστερ, το ισπανικό μπάσκετ εξακολουθεί να παράγει νέους παίκτες που βρίσκουν πραγματικό χώρο στην ACB και φτάνουν σε επίπεδο EuroLeague, NBA και Εθνικής ομάδας.

Δεν αποδεικνύεται ότι το ένα προκαλεί αυτόματα το άλλο. Αποδεικνύεται όμως κάτι πολύ σημαντικό:
η διεθνοποίηση ενός επαγγελματικού πρωταθλήματος και η παραγωγή εγχώριων παικτών δεν είναι αναγκαστικά αντίθετοι στόχοι.

Μπορούν να συνυπάρξουν, αρκεί το σύστημα να είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε η ανάπτυξη ενός παίκτη να δημιουργεί πραγματική αγωνιστική και οικονομική αξία.

Η διαφορά μοιάζει μικρή στη διατύπωση. Στην πράξη είναι ολόκληρη φιλοσοφία.