Υπάρχει μια πολύ εύκολη παγίδα όταν μιλάμε για «ιστορικές ομάδες». Ανοίγουμε έναν πίνακα, μετράμε πρωταθλήματα, Κύπελλα, ευρωπαϊκούς τίτλους και στο τέλος αποφασίζουμε ποιος έχει περισσότερη ιστορία. Είναι βολικό, είναι μετρήσιμο και μοιάζει αντικειμενικό.
Μόνο που η ιστορία ενός συλλόγου δεν είναι βαθμολογία.
Οι τίτλοι είναι μέρος της. Σημαντικό μέρος. Δεν είναι όμως το ίδιο πράγμα με την ιστορία.
Ένας σύλλογος μπορεί να έχει περάσει δεκαετίες χωρίς ευρωπαϊκό τρόπαιο και παρ’ όλα αυτά να αποτελεί κεντρικό κομμάτι της μπασκετικής ταυτότητας μιας πόλης ή ακόμη και μιας χώρας. Μπορεί να έχει δημιουργήσει γενιές φιλάθλων, να έχει επιβιώσει μέσα από πολιτικές αλλαγές, οικονομικές κρίσεις, πολέμους, μετακινήσεις πληθυσμών, διαφορετικά καθεστώτα και διαφορετικές εποχές του αθλητισμού.
Όλα αυτά δεν εμφανίζονται στο palmarès.
Εμφανίζονται όμως στην εξέδρα.
Εμφανίζονται στον τρόπο που μια πόλη μιλά για την ομάδα της, στον τρόπο που ένας πατέρας εξηγεί στο παιδί του γιατί φορά αυτή τη φανέλα, στον τρόπο που μια ήττα μπορεί να πονάει χρόνια και μια νίκη να μετατρέπεται σε οικογενειακή ιστορία.
Γι’ αυτό, για παράδειγμα, η αξία μιας ομάδας όπως η Zalgiris δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από το πόσα ευρωπαϊκά Κύπελλα έχει κατακτήσει. Αν τη μετρήσεις μόνο έτσι, χάνεις σχεδόν όλη την ιστορία. Χάνεις τι σημαίνει το μπάσκετ για το Kaunas, τι σημαίνει η ομάδα για τη λιθουανική μπασκετική κουλτούρα και γιατί η παρουσία της στο κορυφαίο επίπεδο έχει βάρος πολύ μεγαλύτερο από έναν αριθμό στη στήλη «τίτλοι».
Το ίδιο ισχύει, με διαφορετικό τρόπο, για τον Ολυμπιακό, τον Παναθηναϊκό, την Partizan, τη Real Madrid και τόσους άλλους συλλόγους.
Δεν είναι ιστορικοί απλώς επειδή κάποτε κέρδισαν κάτι.
Κέρδισαν κάτι επειδή υπήρχαν ήδη κοινότητες γύρω τους, επειδή είχαν δημιουργήσει ταυτότητα, επειδή γενιές αθλητών και φιλάθλων έδωσαν συνέχεια στο ίδιο όνομα.
Οι τίτλοι είναι οι μεγάλες κορυφές αυτής της διαδρομής. Δεν είναι ολόκληρο το βουνό.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό σήμερα, επειδή το ευρωπαϊκό μπάσκετ αρχίζει να συζητά όλο και περισσότερο με όρους markets, franchises, commercial potential και enterprise value. Είναι λογικό. Ο
επαγγελματικός αθλητισμός χρειάζεται χρήματα και χωρίς οικονομική βιωσιμότητα κανένα μοντέλο δεν μπορεί να επιβιώσει.
Υπάρχει όμως κάτι που δεν πρέπει να χαθεί μέσα στα spreadsheets.
Μια ομάδα δεν γίνεται σημαντική επειδή το market της είναι μεγάλο.
Το market γίνεται σημαντικό επειδή υπάρχει ήδη μια σχέση ανθρώπων με την ομάδα.
Αυτή είναι και η βασική διαφορά ανάμεσα σε έναν ιστορικό ευρωπαϊκό σύλλογο και σε ένα franchise που μπορεί να δημιουργηθεί επειδή κάποιος εντόπισε μια μεγάλη πόλη με εμπορικό ενδιαφέρον.
Ένα franchise μπορείς να το χρηματοδοτήσεις από την πρώτη ημέρα. Μπορείς να του δώσεις μεγάλο budget, σύγχρονο γήπεδο, ακριβούς παίκτες, καλό marketing και ισχυρούς χορηγούς.
Μπορείς ακόμη και να το κάνεις ανταγωνιστικό πολύ γρήγορα.
Αυτό που δεν μπορείς να αγοράσεις είναι το παρελθόν.
Δεν μπορείς να αγοράσεις τις προηγούμενες γενιές.
Δεν μπορείς να δημιουργήσεις εκ των υστέρων τις αναμνήσεις ανθρώπων που περίμεναν μια ζωή για έναν τίτλο, ούτε την πίκρα από έναν τελικό που χάθηκε πριν τριάντα χρόνια.
Δεν μπορείς να αγοράσεις μια αντιπαλότητα που έχει νόημα πριν ακόμη ξεκινήσει το παιχνίδι.
Η ιστορία χρειάζεται χρόνο επειδή η ιστορία είναι ακριβώς αυτό: συσσωρευμένη ανθρώπινη εμπειρία.
Γι’ αυτό και είναι λάθος να συζητάμε για τις μεγάλες ομάδες της Ευρώπης σαν να είναι απλώς ένα σύνολο από trophies και revenues.
Ακόμη και οι αποτυχίες τους είναι μέρος της αξίας τους.
Ο Ολυμπιακός δεν είναι μόνο οι ευρωπαϊκοί τίτλοι του. Είναι και τα χρόνια που δεν κέρδισε. Είναι οι χαμένοι τελικοί, οι μεγάλες απογοητεύσεις, οι ομάδες που αγαπήθηκαν χωρίς να σηκώσουν Κύπελλο, οι παίκτες που έμειναν στη μνήμη χωρίς να γίνουν πρωταθλητές.
Αν αφαιρέσεις όλα αυτά και κρατήσεις μόνο τις κούπες, έχεις ένα βιογραφικό.
Δεν έχεις έναν σύλλογο.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη παρανόηση όταν προσπαθούμε να βάλουμε τις ευρωπαϊκές ομάδες σε μια εμπορική κατάταξη.
Μπορούμε να μετρήσουμε πόσο μεγάλο είναι το γήπεδο. Πόσα εισιτήρια πουλά. Πόσους followers έχει. Πόσα έσοδα δημιουργεί. Πόσα πρωταθλήματα έχει κατακτήσει.
Όλα αυτά έχουν σημασία.
Αλλά καμία από αυτές τις μετρήσεις δεν απαντά πλήρως στην ερώτηση:
Τι σημαίνει αυτή η ομάδα για τους ανθρώπους της;
Και ίσως τελικά εκεί να βρίσκεται η πραγματική ιστορική αξία ενός συλλόγου.
Όχι μόνο σε όσα κέρδισε.
Αλλά σε όλα όσα έζησαν μαζί του οι άνθρωποι που τον έκαναν αυτό που είναι.